Шафқатсизлик: кичик жондан бошланиб, катта фожиага айланади
Бўстонлиқда мушук болаларига нисбатан шафқатсиз муносабат қилган шахсларга суд қарори билан 15 ва 10 сутка маъмурий қамоқ жазоси тайинлангани маълум бўлди.
Ростини айтсам, ушбу ҳолатни кўриб, кўзга ёш келади. Бу оддий воқеа эмас, бу жамиятнинг маънавий ҳолатига берилган оғир сигнал.
Савол туғилади. Нега бундай шафқатсизлик пайдо бўляпти? Нега бола кичиклигидан ҳайвонга меҳр билан қарашни ўрганмайди?
Ахир тарбия фақат китоб билан эмас, муносабатдан бошланади. Боғчада, мактабда, таълим муассасаларида болаларга ҳайвонларга муносабат қилиш маданияти ўргатилаяптими?
Бу саволлар жуда жиддий. Чунки ҳайвонга шафқатсиз бўлган инсон эртага жамиятга ҳам бефарқ бўлиб қолиши мумкин.
Шу боис, бу масала фақат бир неча шахснинг жавобгарлиги билан чекланиб қолмаслиги керак.
Депутатларимиз, тегишли идоралар ушбу ҳолатга муносабат билдириб, тизимли чора-тадбирлар кўриши керак:
- таълим дастурларига “ҳаётга меҳр” мавзуларини киритиш,
- болаларда раҳм-шафқат ва жавобгарлик ҳиссини шакллантириш,
- жамиятда ҳайвонларга нисбатан маданиятни ошириш.
Чунки, бу фақат ҳайвонлар ҳақидаги масала эмас. Бу инсон бўлиш ҳақидаги масала. Бугун мушук боласи, эртага… ким?
Шафқатсизликка биринчи имконият бермаслик керак
Бир неча кундан бери бизга мурожаатлар келиб тушмоқда. Мазмуни бир хил: мушукларга нисбатан шафқатсиз муносабат қилган шахсларга қаттиқроқ жазо тайинланиши учун адвокат сифатида иштирок этиб беришимизни сўрашмоқда.
Аввало, азизлар, бундай муносабатингиз олқишга лойиқ. Бу сизларнинг нафақат инсонларга, балки ожиз жонзотларга нисбатан ҳам бефарқ эмаслигингизни кўрсатади.
Энди масаланинг ҳуқуқий томонига ўтайлик.
Амалдаги қонунчиликка кўра, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 111-моддасига асосан, ҳайвонларга нисбатан шафқатсиз муносабат учун маъмурий жавобгарлик белгиланган.
Агар бундай ҳаракат ҳайвоннинг ўлимига ёки майиб бўлишига олиб келса, энг юқори жазо - 15 суткагача маъмурий қамоқ.
Жиноят кодексининг 202¹-моддаси эса бундай қилмиш учун жиноий жавобгарликни назарда тутади. Лекин муҳим шарт бор: шахс аввал маъмурий жавобгарликка тортилган бўлиши керак.
Шундан кейингина бу ҳаракат жиноят деб баҳоланади.
Ижтимоий тармоқларда тарқалган ҳолатлар бўйича суд ҳуқуқбузарлар биринчи марта содир этганлиги сабабли 10 ва 15 сутка маъмурий қамоқ жазолари тайинлагани кўринмоқда.
Яъни қонун талабига кўра, қарор қонуний бўлиши мумкин. Лекин…адолат нуқтаи назаридан-чи?
Бугунги қонун шундай дейди: аввал маъмурий жазо, кейин жиноят. Лекин савол бор: биринчи мартадаёқ қийноқ ва ўлим бўлса-чи?
Хорижий амалиётга назар ташлайлик. Германия, Туркия, Қозоғистон каби давлатларда бундай қилмиш: биринчи мартадаёқ жиноят сифатида баҳоланади. Чунки улар бир ҳақиқатни тан олган, назаримизда. Шафқатсизликни “биринчи марта” деб оқлаб бўлмайди. У биринчи мартадаёқ жиноят.
Шу муносабат билан, Жиноят кодексининг 202¹-моддасини қуйидаги таҳрирда баён этиш мақсадга мувофиқ деб ҳисоблаймиз:
“Ҳайвонларга нисбатан шафқатсиз муносабатда бўлиш, яъни уларни қасддан қийноққа солиш ёки азоб бериш орқали уларнинг ўлимига ёки майиб бўлишига олиб келган ҳаракатлар — биринчи марта содир этилганидан қатъи назар жиноий жавобгарликка сабаб бўлади.”




