Нега ажралишлар кўпайиб, никоҳланишлар камаймоқда?

Туркиядаги ўзбеклар каналида Туркияда ажралишларнинг ҳаддан ташқари кўпайганлиги, никоҳланиш эса тушиб бораётганлигини кўрсатиб берувчи видео эълон қилинди.

Умуман олганда бу жараён бутун дунёда рўй бермоқда, хусусан ўзимизда ҳам аҳвол деярли шундай. Оила институти борган сари ўз кучини йўқотиб бормоқда.

Туркияда оила қуришнинг камайиши ва ажралишлар сонининг кўпайиши бир қатор ижтимоий, иқтисодий ва маданий омилларга боғлиқ. Шу омилларни ўзимизга ҳам қўллашимиз мумкин. Қуйида бу жараёнларга таъсир этувчи асосий сабаблар келтирилган:

1. Иқтисодий омиллар:

• Ишсизлик ва иқтисодий қийинчиликлар: Иқтисодий муаммолар, ишсизликнинг юқори даражаси ва турмуш шароитларининг ёмонлашуви оила қуришни кечиктиришига сабаб бўлади. Иқтисодий барқарорликка эга бўлмаган ёшлар оила қуришдан олдин иқтисодий имкониятларини яхшилашга ҳаракат қилишади.

• Турар-жой муаммолари: юқори уй-жой нархлари ёшларнинг мустақил равишда уй сотиб олишини ёки ижарага олишини қийинлаштиради, бу ҳам оила қуриш қарорини кечиктиради.

2. Таълим ва карьерага эътибор:

• Аёллар ва эркакларнинг таълимга ва карьерага эътибори: Ҳозирги кунда кўплаб аёллар ва эркаклар оила қуришдан олдин таълим олишни ва карьера қилишни устун кўришади. Бу эса оила қуриш ёшини кечиктиради. Карьерага йўналган инсонлар оила қуришга вақт ажратишдан кўра профессионал ривожланишга кўпроқ аҳамият беришади.

3. Жамиятнинг ўзгариши ва модернизация:

• Анъанавий қадриятларнинг ўзгариши: Урбанизация ва глобализация жараёнлари Туркия жамиятида анъанавий оилавий қадриятларининг ўзгаришига олиб келди. Ёшлар оила қуришга бўлган анъанавий ёндашувдан узоқлашиб, шахсий эркинлик ва мустақил ҳаётга кўпроқ эътибор қаратишмоқда.

• Шахсий мустақиллик ва танлов эркинлиги: Жамиятда шахсий танлов ва мустақиллик қадриятлари ошгани учун ёшлар оила қуриш қарорини кечиктиришлари ёки ҳатто умуман уни режалаштирмасликлари мумкин.

4. Ажралишлар сонининг кўпайиши:

• Замонавий муносабатлар ва сабрсизлик: Ёшлар орасида муносабатларда ўзаро сабр ва муроса қилиш тушунчалари камаймоқда. Жуфтлар ўртасида чиқадиган муаммоларни тезда ҳал қилиш ўрнига ажралишни танлаш ҳолатлари кўпаяди. Бунга бир томондан ижтимоий тармоқларнинг ривожланиши ҳам сабаб бўлмоқда. (Бу ҳақида алоҳида пост ёзаман).

• Ҳуқуқий ва ижтимоий қўллаб-қувватлаш: Ҳозирги кунда ажралиш жараёнини осонлаштирувчи ҳуқуқий тизим ва ижтимоий ёрдам механизми мавжуд. Ажралиш жамият томонидан камроқ танқид қилиниши туфайли, бу ҳам ажралиш қарорини енгиллаштиради. Яна бир нарса Туркия қонунчилиги ҳаддан ташқари аёлларнинг манфаатларини устун қўяди, бу ҳам ажралишлар сонини кўпайтирмоқда.

• Иқтисодий мустақиллик: Аёллар ва эркакларнинг молиявий мустақилликка эришиши ажралишни енгил қабул қилишларига сабаб бўлади. Хусусан, аёллар иқтисодий жиҳатдан ўзларига ишончли бўлганда, улар муаммоли муносабатлардан чиқишни осонроқ деб билишади. Аёл ажрашгандан кейин ҳам то кейинги эрга теккунга қадар, агар тегмаса умрининг охиригача собиқ эрининг боқувида бўлади, ҳатто ўртада фарзанд бўлмаса ҳам.

5. Шахсий ва профессионал ҳаётнинг мувозанатсизлиги:

• Карьера ва шахсий ҳаётнинг тўқнашуви: Ёшлар карьерасига кўпроқ эътибор қаратаётгани сабабли, шахсий ва оилавий ҳаётни мувофиқлаштириш қийинлашмоқда. Бу эса муносабатларда муаммолар келтириб чиқариб, ажралишга олиб келиши мумкин.

6. Ижтимоий омиллар:

• Ҳаёт услубининг ўзгариши: Урбанизация ва глобализация билан бирга ҳаёт услуби ўзгарди. Ёшлар орасида кечиктирилган никоҳлар ёки никоҳсиз муносабатлар кўпроқ қабул қилиниб бормоқда.

• Оммавий ахборот воситалари таъсири: Медиа ва поп-маданиятнинг таъсири ортиб, шахсий ҳаётда муваффақият ва эркинлик қадриятлари кучайди. Бу кўп ҳолларда ёшлар орасида оила қуришни кечиктиришга сабаб бўлади.

Бу омиллар Туркияда оила қуриш ва ажралишлар статистикасидаги ўзгаришларга таъсир этмоқда. Қолаверса, бу жараёнлар кўпгина жамиятларда кузатилган умумий тенденциялардан бири ҳисобланади.

Адвокат Бектош Ҳатамов

@Advokat_Abdullayev