Яқинда Ички ишлар вазирлиги "навбатчи жабрланувчилар" муаммосини бартараф этиш учун махсус реестр юритилишини маълум қилди. Бу шунчаки назорат эмас, балки адолат мезонларини тиклашга қаратилган тизимли ислоҳотдир. Хўш, бу борада дунё тажрибаси қандай?
Масалан, Туркияда UYAP тизими ва адвокатлар назорати мавжуд. Туркиянинг UYAP (Миллий адлия тармоғи) тизими электрон адлия соҳасида дунё етакчиларидан бири ҳисобланади.
Бу қандай ишлайди? Суд, полиция ва адвокатура ягона базага боғланган. Шахс жабрланувчи сифатида рўйхатга олинганда, тизим унинг "ID" рақами орқали илгари неча марта ва қайси ҳудудларда жабрланувчи бўлганини автоматик чиқариб беради.
Натижа: Агар шахс шубҳали равишда "профессионал жабрланувчи" бўлса, тизим огоҳлантиради, адвокат эса бу маълумотни ўз кабинети орқали кўриб, судда сохта айбловни чил-парчин қила олади.
Бундан ташқари, Жанубий Кореяда Big Data ва алгоритмлар мавжуд. Кореянинг KICS (Жиноий адлия хизматлари ахборот тизими) инсон омилини минималлаштирган.
Қандай ишлайди? Сунъий интеллект ва "Big Data" таҳлили орқали минглаб жиноят ишлари солиштирилади. Тизим ўхшаш сценарийлар ёки доимий равишда бир хил терговчи билан ишлайдиган "жабрланувчиларни" шубҳали деб топса, дарҳол ички хавфсизлик хизматига сигнал юборади.
Бу каби мисолларни бошқа давлатларда ҳам кўриш мумкин.
Демак, халқаро тажриба шуни кўрсатадики, "навбатчи жабрланувчилар"га қарши реестр юритиш ишни ярми, холос. Унинг тўлиқ ишлаши учун иккита муҳим омил керак:
Рақамли интеграция: Реестр барча ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари учун умумий бўлиши шарт.
Адвокатуранинг роли: Ушбу реестрдаги маълумотлар адвокатлар учун очиқ бўлиши ва судда юридик кучга эга далил сифатида тан олиниши лозим.
Фақатгина шаффофлик ва ўзаро назорат мавжуд бўлган жойда "навбатчи жабрланувчи" каби иллатларга ўрин қолмайди.




